Thuật toán biến đổi thế giới | Kyle Chayka

PHANBOOK PHÁT HÀNH SÁCH MỚI
THUẬT TOÁN BIẾN ĐỔI THẾ GIỚI - KYLE CHAYKA
 

THÔNG TIN VỀ SÁCH:

Phanbook và NXB Dân Trí trân trọng giới thiệu!

Cuốn sách Thuật toán biến đổi thế giới của tác giả Kyle Chayka là một công trình nghiên cứu sắc sảo về cách công nghệ âm thầm định hình thời đại và những nỗ lực giành lại quyền tự chủ của con người trong một thế giới bị điều khiển bởi thuật toán.

Tại sao những câu chuyện ta tiếp cận trên luồng tin Facebook, danh sách bài hát được Spotify phát liên tục, hay loạt phim mà Netflix đề xuất trên trang chủ… ngày càng dễ tiên đoán và thiếu đi sự bất ngờ? Hầu hết trải nghiệm số của con người hiện nay đều chịu sự điều hướng từ thuật toán - những hệ thống đang nỗ lực “đọc vị” nhu cầu và suy nghĩ của người dùng dựa trên dữ liệu hành vi quá khứ.

Trong cuốn sách Thuật toán biến đổi thế giới, tác giả Kyle Chayka đã bóc tách tiến trình phát triển của các đề xuất thuật toán để cảnh báo về một tương lai văn hóa đang bị “là phẳng”.

Để lý giải sự trỗi dậy của các đề xuất thuật toán, tác giả đưa người đọc ngược dòng lịch sử: từ những phép tính thô sơ xác định chiều dài rộng của những bể chứa, ứng dụng máy móc vào tính toán các bảng thiên văn và toán học thông qua Cỗ máy tạo sự khác biệt, cho đến dự án Cybersyn - một ví dụ điển hình cho sự kết hợp giữa công nghệ lạnh lùng với bản chất rối rắm của con người. Cách thuật toán hoạt động đã dần dần biến đổi theo thời gian. Thay vì chú trọng trải nghiệm người dùng như thuở mạng xã hội còn sơ khai, các thuật toán đề xuất ngày nay đang thay đổi theo định hướng của doanh nghiệp và tập trung phục vụ cho các nhà quảng cáo. 

Trong tác phẩm, Chayka cũng đã chỉ ra nhiều thiếu sót của thuật toán. Dù không phủ nhận những tiện ích mà các hệ thống tự động mang lại, tác giả vẫn bóc tách hàng loạt hệ quả tiêu cực đằng sau đó khi sự lệ thuộc vào các đề xuất máy móc đã biến mọi tương tác và khoảnh khắc tiếp nhận văn hóa trở nên thụ động.

Một hệ lụy to lớn của cơ chế chi phối nói trên chính là sự đứt gãy gu thưởng thức cá nhân. Bắt đầu từ những quan sát tại Amazon Books - các tựa sách được ưu tiên sắp xếp theo mức độ “phổ biến” thay vì thể loại hay tác giả - Chayka vạch trần thực trạng sự chú ý nghiễm nhiên trở thành thước đo cho chất lượng và giá trị sản phẩm văn hóa. Tương tự, hệ thống đề xuất trên Netflix, Facebook, Spotify… giờ đây đã được tự động hóa, tập trung vào những gì quen thuộc và dễ nhận biết, khiến văn hóa đang có xu hướng trở nên ngày càng chung chung. Tác giả đào sâu vào bản chất phức tạp của “gu”, cũng như cách nó mang lại sự mãn nguyện cá nhân, nhưng mặt khác lại luôn song hành cùng nỗi bất an trước những kỳ vọng và chuẩn mực chung của xã hội. Dựa vào các cơ chế tâm lý ấy, thuật toán đã tạo ra những khuôn mẫu chung, thay con người quyết định xem họ nên yêu thích điều gì.

Dưới áp lực của thuật toán, tác giả cho biết, các nhà sáng tạo và nghệ sĩ cũng buộc phải gò ép định hình tác phẩm cho phù hợp với nền tảng. Có thể thấy, các đề xuất văn hóa quy tụ lượng khán giả ngày càng lớn hơn cho những nội dung có mẫu chung thấp nhất, dẫn đến thực trạng mà Kyle Chayka gọi là sự “đồng nhất hóa” hay sự “là phẳng văn hóa”. Tác động của Thế giới lọc (Filterworld) không chỉ dừng lại trên màn hình điện thoại mà còn lấn sân sang không gian vật lý. Một ví dụ điển hình mà Kyle Chayka quan sát được là sự giống nhau đến lạ lùng của các quán cà phê khắp nơi trên thế giới - một gu thẩm mỹ “đậm chất Instagram”. Chúng ta đang tham gia một cách miễn cưỡng và vô tình vào quá trình biến các hình thức văn hóa trở nên chóng vánh, chỉ để lại một bầu không khí nhạt nhòa, thiếu mới mẻ và cạn kiệt năng lượng.

Từ những nghiên cứu và phân tích thực trạng được trình bày xuyên suốt tác phẩm, Kyle Chayka chỉ ra rằng công nghệ vẫn luôn có sức mạnh định hình văn hóa, với tính chất trung lập chứ không hẳn tiêu cực. Lối thoát thực sự nằm ở chính chúng ta. Bước đầu tiên cần làm là nhận thức được sự kiểm soát của thuật toán và rời xa tư duy tiêu thụ thụ động. Bằng cách tự “giám tuyển” thói quen tiêu thụ văn hóa, nuôi dưỡng gu thưởng thức cá nhân để hình thành nhận thức về bản thân, chúng ta có thể bắt đầu xây dựng một hệ sinh thái số hậu thuật toán. Cuốn sách là minh chứng mạnh mẽ cho thấy ảnh hưởng của thuật toán lên văn hóa không phải là điều không thể tránh khỏi hay tồn tại vĩnh viễn.

THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ:

Kyle Chayka là cây bút nổi bật, chuyên viết phê bình văn hóa - công nghệ cho tờ The New Yorker, hiện đang sống tại Washington, D.C. Ông là thành viên đồng sáng lập cộng đồng trực tuyến Study Hall dành cho báo giới và bản tin Dirt về văn hóa kỹ thuật số, đồng thời là tác giả của The Longing for Less (2020) - cuốn sách bàn luận về chủ nghĩa tối giản trong cuộc sống và nghệ thuật.

-        PHANBOOK

THÔNG TIN CHI TIẾT: