Du Tử Lê: 'Văn chương cứu rỗi tôi trong những ngày luân lạc…' – PHANBOOK.VN

Du Tử Lê: 'Văn chương cứu rỗi tôi trong những ngày luân lạc…'

TTCT - Du Tử Lê là thi sĩ Sài Gòn được công chúng biết đến qua những bài thơ tình được nhiều nhạc sĩ nổi tiếng phổ nhạc. Nhưng Du Tử Lê không chỉ có thơ tình.

Nhà thơ Du Tử Lê - Ảnh: TRIẾT TRẦN

Cũng như nhiều thi sĩ trong thời đại mình, thơ ông còn là phóng chiếu một giai đoạn đầy xáo trộn trong đời sống văn hóa của người Việt. Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.

* Thưa nhà thơ Du Tử Lê, thơ của ông đã là nguồn cảm hứng cho nhiều nhạc sĩ nổi tiếng như Phạm Duy, Phạm Đình Chương, Anh Bằng, Trần Duy Đức... phổ nhạc, tạo ra những tình khúc bất hủ.

Nhìn rộng ra, hình như đã có một thời đoạn, trong không gian văn hóa Sài Gòn, nghệ sĩ ở các lĩnh vực khác nhau đã có sự tương tác sáng tạo mật thiết để tạo ra những tác phẩm tinh hoa?

- Vâng. Đúng như ghi nhận của ông: trong "không gian văn hóa Sài Gòn" một thời, các nghệ sĩ ở nhiều lĩnh vực khác nhau đã tìm đến sáng tác của nhau, hầu hợp thành những tương tác sáng tạo mật thiết. Ngay cả khi họ không hề thân quen, hay ít có cơ hội thường xuyên đi lại với nhau.

* Ấy là bởi một "tâm tính văn nghệ" theo "kiểu Sài Gòn" nói chung, hay chỉ là từ những giao cảm, tình thân riêng có giữa những cá nhân?

- Như tôi đã nói, cái mà ông gọi là "không gian văn hóa sáng tạo" đó không hề có từ những giao cảm, những tình thân riêng, mà nó là một trong những nét đặc thù của sinh hoạt văn học, nghệ thuật ở miền Nam trước đây.

Tôi thí dụ, trước khi soạn thành ca khúc Ngậm ngùi thơ Huy Cận, nhạc sĩ Phạm Duy không hề quen biết tác giả Lửa thiêng.

Cũng vậy, nhạc sĩ Phạm Đình Chương chưa hề gặp nhà thơ Quang Dũng đã rất thành công khi gom hai bài thơ Đôi bờ và Đôi mắt người Sơn Tây của Quang Dũng để làm thành ca khúc Đôi mắt người Sơn Tây...

Tuy nhiên, tôi cũng không loại bỏ trường hợp một số người làm thơ thuê (trả tiền) cho nhạc sĩ, để nhạc sĩ đó soạn thành ca khúc thơ của họ, dù giữa hai người có tình thân với nhau hay không.

Nhưng tôi chưa thấy một ca khúc nào ra đời trong hoàn cảnh như vậy được nhiều người biết tới; dù cho nhà thơ kia, sau đó, có bỏ tiền thuê ca sĩ hát hoặc làm thành băng nhạc...

Ít người biết rằng trước khi phổ nhạc bài thơ Khúc Thụy Du của tôi, thì tôi và nhạc sĩ Anh Bằng không hề biết nhau. Tôi từng kể, lần đầu tiên khi nhạc sĩ Anh Bằng tìm tôi, tôi đã hỏi: "Ông là ai, gặp tôi có việc gì không?...", trước khi chúng tôi có được với nhau cái giao tình phải nói là tốt đẹp trong tinh thần tương kính.

Sự kiện này cũng xảy ra cho tôi và nhạc sĩ Trần Duy Đức. Trước năm 1975, Trần Duy Đức ở Pleiku, tôi ở Sài Gòn. Anh đọc thơ tôi trên tạp chí Văn. Không hề liên lạc với nhau, dù qua thư từ. Anh soạn thành ca khúc, những bài thơ anh thích...

Mãi tới năm 1983, ở Cali, anh ấy mới tìm tôi và cho biết đã phổ thành ca khúc khá nhiều bài thơ của tôi, từ trước năm 1975.

* 50 bài thơ trong thi tuyển Khúc Thụy Du lần này do ông chủ động chọn lọc, có thể thấy rõ hai nhánh quan trọng trong sự nghiệp thi ca của ông: thơ tình và thơ thế sự. Sự trở lại với người đọc lần này, bằng thi tuyển này, có ý nghĩa thế nào với cá nhân ông?

- Thi tuyển Khúc Thụy Du của tôi là một nỗ lực rất đáng ghi nhận trong tình cảnh tế nhị của sinh hoạt văn chương Việt Nam hiện tại, mặc dù trước đây, hai tập thơ của tôi là Giỏ hoa thời mới lớn (2013) và Mẹ về Biển Đông (2017) từng được ấn hành trở lại trong nước.

Lại nữa, trong luận án tốt nghiệp văn bằng thạc sĩ bộ môn lý luận phê bình văn học, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội, tựa đề "Thơ Du Tử Lê dưới góc nhìn tư duy nghệ thuật" (mã số 60 22 01 20), tác giả Trần Thị Như Ngọc cũng đã nhấn mạnh rằng cõi thơ Du Tử Lê còn rất nhiều lĩnh vực cần phải tìm hiểu, nghiên cứu thêm... thì hôm nay thi phẩm Khúc Thụy Du ra đời đem đến cho người đọc khía cạnh thơ thế sự bên cạnh nhánh thơ tình của tôi. Dù thoáng nhẹ, nhưng với tôi, nó vẫn là một gợi mở tiếp cận, rất hữu ích...

Bìa sách Khúc Thụy Du

* Là một trong năm nhà thơ hàng đầu của Sài Gòn (bên cạnh Nguyên Sa, Tô Thùy Yên, Thanh Tâm Tuyền, Nguyễn Đức Sơn), và đến nay vẫn còn sáng tác khá đều (đăng tải trên trang dutule.com), xin ông chia sẻ về ý nghĩa của sáng tạo thơ ca trước đây và bây giờ có gì khác biệt, theo trải nghiệm cá nhân?

- Tôi quan niệm, mỗi cá nhân trước khi sinh ra đã được Thượng đế chọn trước một nghề nghiệp hay công việc thích hợp. Điều mà chúng ta gọi một cách nôm na là năng khiếu hay "cái khiếu". Cá nhân, tôi nghĩ tôi sống sót được tới ngày hôm nay nhờ tình yêu văn chương.

Trước đây khi còn ở trên quê hương, tôi không thấy văn chương thực sự "cứu rỗi" tôi như những năm tháng tôi luân lạc xứ người... Vì thế, tôi tự nhủ, hãy viết, cứ viết cho tới ngày nào sức khỏe, khả năng không còn cho phép.

* "Khả năng", có thể hiểu theo nghĩa nào, thưa ông?

- Tôi sẽ nói rõ hơn một chút. Khi dùng hai chữ này, với tôi, nó mang ý nghĩa: ngày nào thấy mình không còn cái gì mới (nội dung hay hình thức) tôi sẽ ngưng viết. Tấm gương lớn nhất của tôi là sức làm việc của nhà thơ R. Tagore (Ấn Độ).

Ở được bền lâu với chữ - nghĩa, tôi thấy hình như tôi "chín" hơn nhiều so với những năm tháng trẻ tuổi.

* Nếu có một cuộc đối thoại với người đọc trẻ hôm nay yêu mến thơ ông, điều quan trọng mà ông muốn chia sẻ với họ sau những bài thơ là gì?

- Câu nói đầu tiên với họ là lời cảm ơn chân thành của tôi. Tôi sẽ nói rõ hơn với họ rằng, tôi e sẽ không còn có một Du Tử Lê hôm nay nếu không có họ.

Và, một điều nữa, quan trọng không kém là dù ở tuổi nào thì các bạn trẻ của tôi cũng hãy dành một góc (dù nhỏ) tâm hồn cho thi ca. Tại sao? Tại vì thi ca là phần đất tinh thần tốt nhất cho chúng ta nuôi dưỡng những mơ mộng trước cuộc sống thực tế ngày càng khốc liệt, lạnh lùng, tàn nhẫn như hiện nay.

Con người, ngoài nhu cầu vật chất, còn có nhu cầu tinh thần. Chính nhu cầu tinh thần kia cho chúng ta sự khác biệt, rõ ràng, dứt khoát nhất giữa chúng ta và loài vật.

* Cuối cùng, một thi sĩ giàu có về thơ tình, một người sống trong kho tàng tình cảm đầy phong phú - có thể nói gì về tình yêu trong cuộc đời?

- Tình yêu nói chung (không giới hạn trong tình yêu nam nữ), với tôi là một thứ tôn giáo. Thứ tôn giáo mà mỗi chúng ta là giáo chủ của tôn giáo đó. Kẻ giàu có nhất trong nhân loại, theo tôi, không phải là người nhiều tiền của nhất; mà là người có nhiều tình yêu nhất, dành cho đồng loại, thiên nhiên, thú vật.

Bởi vì ngay cả khi bạn giàu có như Bill Gates thì bạn cũng chẳng thể mua chuộc, hối lộ thần chết, để khỏi chết. Và khi chết, bạn cũng chẳng thể mang theo tiền bạc bạn có. Tất cả mọi thứ thuộc về vật chất, bạn đều buộc phải bỏ lại.

Cái bạn bỏ lại tốt đẹp, được mọi người nhớ, nhắc chính là tình yêu mà bạn đã có, đã cho mọi người khi còn sống. Nói khác đi, đó là thứ tiền tệ hay tài - sản - tinh - thần mà ngay thần chết cũng không thể tước, đoạt được của bạn.

* Xin cảm ơn ông.

Du Tử Lê sinh năm 1942 tại Hà Nam. Ông là tác giả của 70 tập thơ, văn xuôi. Ông học Đại học Văn khoa Sài Gòn, tu nghiệp báo chí tại Indianapolis, Indiana (1969). Giải thưởng Văn chương toàn quốc tại Sài Gòn năm 1973 (tập Thơ tình Du Tử Lê 1967-1972).

Thập niên 1980-1990, thơ ông xuất hiện trên Los Angeles Times và New York Times. Thơ ông được dịch trong tuyển tập Understanding Vietnam (liên Đại học Berkeley, UCLA, London ấn hành; là sách giáo khoa về văn học Việt Nam cho nhiều đại học tại châu Âu).

Ông là một trong sáu nhà thơ Việt Nam thế kỷ 20 có thơ dịch trong tuyển tập World Poetry - An Anthology of Verse from Antiquity to Our Time (W.W. Norton New York, 1998). Ông từng thuyết trình về sáng tạo thơ ca tại một số đại học ở Mỹ, Pháp, Đức và Úc. Ông hiện cư ngụ tại Garden Grove, Nam California (Mỹ).


Nguồn: NGUYỄN VĨNH NGUYÊN/TTCT

BÌNH LUẬN

Tin cùng chuyên mục

TAGS

xuat ban nganh xuat ban en nobel 2018 nobel van chuong giai man booker bao chi gioi thieu sach tran le son y yeu thuong la tu do heinrich boll tieu thuyet tin tức binh luan giải trí Sài Gòn sách chinh tri Donald Trump khuyến mãi Nguyễn Gia Trí man booker 2018 nguyen ngoc tu giáo dục Cảm nhận hai tam hon trong dem Anthony Bourdain Kitchen Condidential Kim Ân Thuận Flannery O'connor Nghe thuat hoa binh Ueshiba Morihei Aikido Nguyen Ngoc Tu Co dinh mot dam may Quốc Bảo Những lời bình yên Nhạc sĩ Quốc Bảo ca từ thơ Du Tử Lê Để thương yêu vừa trong tầm với Lê An Nhiên Tản văn Sách thư gửi mina thuận bình luận nhạc sĩ Quốc Bảo Tâm Tin tức Báo chí Sống chậm cùng con Carl Honoré Tuổi thơ tìm thấy Không việc gì phải vội Thích Nhất Hạnh Giải sách hay 2019 Sách thiếu nhi Con gà đẻ trứng vàng Mỗi hơi thở một nụ cười Ocean Vuong MacArthur Trời đêm những vết thương xuyên thấu Giải Thiên tài Những con đường tơ lụa The silk roads Peter Frankopan Tuần sách Văn Lang sự kiện Phanbook_TuansachVanLang Lam Phương Trăm nhớ ngàn thương Tủ sách Tân nhạc Review event Thành phố buồn Sách hay 2019 Đà Lạt bên dưới sương mù Khó mà tìm được một người tốt sale ValentinesDay Khúc thụy du Chúng ta những con đường Giữ đời cho nhau Yêu thương là tự do Tụng ca tình yêu Hai tâm hồn trong đêm Tình yêu Tùy bút Về Huế Trần Kiêm Đoàn Huế SALE KHUYẾN MÃI QUỐC TẾ PHỤ NỮ TÁM THÁNG BA 8/3 GIẢM GIÁ PHANBOOK THÁNG 3 WOMENSDAY SÁCH SALE MỌT SÁCH SĂN SALE PHANBOOKSALE Edward Snowden Đại dịch COVID-19 Coronavirus CARL HONORÉ ĐẠI DỊCH CORONAVIRUS GIẢI PHÁP TỪ TỐN PhanbookSale TẾT ĐỌC SÁCH - VƯỢT THỬ THÁCH 1/6 SÁCH THIẾU NHI KHI BỐ CÒN THƠ 1 ALEXANDER RASKIN nguyễn vĩnh nguyên Sách mới Khi bố còn thơ an ninh mạng BỊ THEO DÕI công nghệ máy tính Cẩm Giàng Nguyễn Tường Thiết Nguyễn Tường Tam Nguyen Tuong Bach Nhất Linh Cha Tôi Nhất Linh Nhất Linh cha tôi Phanbook event 7/7 GIOITHIEUSACH Maria Strasakova 1968 Koh Kyoung Tae lính Hàn Park Chung Hee Phong Nhất Phong Nhị Quảng Nam thảm sát Điện Bàn André Gide Dụ ngôn đứa con hoang đàng đứa con đi hoang trở về Brian Eyler Mekong Những ngày cuối của dòng Mekong hùng vĩ Phanbook Đà Lạt Nguyễn Vĩnh Nguyên Thảo Nguyên lên đồi hái sim ĐI TÌM HẠNH PHÚC Frederic Lenoir Nguyễn Ngọc Tuyền Bùi Giáng Tuyển Tập Luận Đề PATRICK MODIANO Kho đựng nỗi đau Hoa của phế tích Con chó mùa xuân PhanBook tuổi trẻ lạc lối Con tim thủy tinh yêu thương đau khổ FREDERIC LENOIR Thích Phước An hiu hắt quê hương bến cỏ hồng Patrick Modiano Con Chó Mùa Xuân Kho Đựng Nỗi Đau Văn học Pháp Tuyển tập luận đề Bùi Giáng bình Kiều Bùi Giáng giảng Lục Vân Tiên truyện Phan Trần Chinh phụ ngâm Hiền Trang Dưới mái hiên đêm những khách lạ Kafka Hemingway Điểm sách Dostoevsky Shakespeare Lev Tolstoi Wu Ming-Yi Chiếc xe đạp mất cắp Man Booker2018 văn học Đài Loan Những tùy bút cuối cùng Nguyễn Ngọc Tư Biên sử nước tiểu thuyết Nguyễn Ngọc Tư Biên Sử Nước ra mắt và ký tặng sách Văn học trẻ Tố Như con chó mùa xuân kho đựng nỗi đau ký ức lịch xuân 2021 Đạt Lai Lạt Ma lịch bàn lịch bloc lịch treo tường Hiện pháp lạc trú Suối nguồn an vui Văn chương của ký ức góp lá mùa xuân hoa của phế tích Corey Pein Thung lũng Silicon WU MING YI nhạc sĩ Lam Phương qua đời Trần Thùy Mai Thương nhớ hoàng lan Trăng nơi đáy giếng Thập Tự Hoa Một chút màu xanh Sông Mekong Đầm Lầy David Biggs Quà tết sách Phạm Công Luận Văn hóa Sài Gòn Tủ sách danh tác Khuyến mãi tủ sách danh tác Tủ sách biên khảo jack weatherford cuộc thập tự chinh thứ nhất