Đôi khi một con đường, một quán cà phê, hay thậm chí một bức ảnh cũng chứa đựng câu chuyện riêng của nó. Nếu chạm vào chúng là tái khám phá một vùng ký ức quên lãng. "Ký ức của ký ức" (Phanbook và NXB Phụ Nữ ấn hành), cuốn tiểu thuyết mới của nhà văn Nguyễn Vĩnh Nguyên khởi đi từ cuộc tìm kiếm không ngừng của anh vào miền sương khói Đà Lạt.

Đeo đuổi những dấu vết

Sau nhiều đầu sách viết về Đà Lạt; sau nhiều năm ngụp lặn sâu trong những tài liệu về vùng đất quen thuộc nhưng còn nhiều bí ẩn này, Nguyễn Vĩnh Nguyên trở về với những hư cấu văn chương. Nhưng bản thân Đà Lạt tự thân đã là một huyễn truyện, đầy tính liêu trai với những khuôn mặt huyền thoại như Trịnh Công Sơn, Khánh Ly, Lê Uyên Phương, Đỗ Long Vân… thấp thoáng giữa những ngõ phố mù sương, giữa những hàng thông chơ vơ dựng dốc đồi. Họ bước vào trang sách của nhà văn như những hình bóng lẩn khuất còn lưu dấu vĩnh viễn.

Cuốn tiểu thuyết là cuộc đeo đuổi theo những dấu vết như thế. Bắt đầu từ trí tò mò về tiểu sử của cô gái vô danh trong bức ảnh cũ ở trung tâm lưu trữ. Nhân vật chính lần giở lại những trang cảo bản xưa để đi tìm một bóng hình liêu trai, nơi thành phố nhỏ trên cao nguyên nhưng chất chứa trong đó bao bí mật, bao thăng trầm của thời cuộc.

Bìa cuốn tiểu thuyết “Ký ức của ký ức”

Ẩn dưới cái nền của những biến động lịch sử nửa sau thế kỷ XX là những thân phận chìm khuất, bị cuốn theo dòng chảy những đổi thay của thế thái nhân tình, cũng giống như cuốn sách mới sang trang, trong bầu không khí nặng trĩu, khi mà tiếng sột soạt của trang giấy gần như là tiếng thì thầm của quá khứ. Người ta đi nhẹ nói khẽ, cả âm nhạc cũng không được phép ồn ào.

Tất cả đều phủ một lớp sương mù thời gian, chỉ còn những tiếng nói vọng về, gửi gắm tâm tình vào một di vật tình cờ, mà không biết rằng mình đang trao truyền lại một đoạn ký ức. Giây phút cô gái bước chân vào ảnh viện, chụp lại chân dung của mình, cô không nghĩ có ngày ảnh mình không nằm trong album cá nhân mà trong kho lưu trữ. Để rồi mấy mươi năm sau, một nhà văn lang thang ám ảnh, dấn thân vào cuộc tìm kiếm vô định. Cô gái chụp bức ảnh đồng nghĩa với việc tạo ra một ký ức, từng phút một, ký ức ấy dày thêm dẫu chỉ là ký ức của một cá nhân vắng mặt.

Mơ mộng và xác tín

Trong "Ký ức của ký ức" có rất nhiều sự vắng mặt. Sự vắng mặt của cô gái, sự vắng mặt của những danh nhân Đà Lạt. Kể cả những nhân vật hiện diện cũng như một sự dự khuyết. Người ta giao tiếp với nhau như giao tiếp với những hình bóng, như nói với một cõi xa vời nào đó. Cùng lúc, họ có ở đây và không có ở đây. Nhưng chính sự vắng mặt ấy mới có sức nặng, phủ trùm lên toàn bộ cuốn sách. Họ vắng mặt nhưng dư ảnh của họ dường như hiện hữu khắp nơi.

Tất cả bóng hình đó cứ như thể lồng vào nhau như những thước phim âm bản. Nơi mà người này hằn dấu lên cuộc đời của người khác. Nơi lịch sử đồng hiện chắp dính. Với những thân phận chìm nổi, xuất hiện rồi biến mất. Đợi chờ nhà văn làm sống lại những ký ức lãng quên.

Suy cho cùng, chỉ ký ức là còn lại. Như cô gái bí ẩn một lần bước qua nam chính rồi biến mất. Để lại nỗi khắc khoải khôn nguôi. Đoạn ký ức về cô được mã hóa vỏn vẹn thành chữ "t" và bản thân cô rồi cũng chỉ là một ký hiệu trên văn bản.

"Ký ức của ký ức" ra đời sau khi Nguyễn Vĩnh Nguyên xuất bản "Đà Lạt một thời hương xa" và "Đà Lạt bên dưới sương mù". Tác giả đã dành nhiều năm tìm kiếm, ngụp lặn trong vô số tài liệu, hình ảnh, văn bản… "Ký ức của ký ức" được hoài thai từ đó, để bổ khuyết cho những khoảng mờ của quá khứ, để tái dựng đoạn ký ức còn nhiều thiếu sót.

Một tiểu thuyết liên văn bản với hình ảnh, những hồi ký chắp dính, những bài viết... Ta không biết lúc nào, ở tiểu thuyết này, đâu là tư liệu đâu là hư cấu văn chương. Chúng đan quyện vào nhau, đẩy người đọc vào một vùng không gian phân tranh giữa mơ mộng và xác tín.

Chỉ có bút pháp như thế mới thỏa mãn được cùng lúc nhà nghiên cứu và nhà văn trong cùng một cá thể. Người đọc cũng như tác giả, lần mò giữa những trang sách, tìm kiếm, đoán định, trong một cuốn sách không dày, tiết chế cả về cảm xúc nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn, để đi hết những ẩn nghĩa trong xuyên suốt tiểu thuyết này.